Decentralisatie
Om armoede efficiënt te bestrijden, moet de overheid van een land goed gestructureerd zijn en behoorlijk functioneren. Decentralisatie in ruime zin is gericht op de verdeling van beslissingsbevoegdheden en verantwoordelijkheden om een vlotte openbare dienstverlening aan te bieden.
Lokaal bestuur brengt beslissingen dichter bij de mensen en betrekt hen bij de besluitvorming. Zo kan beter rekening worden gehouden met hun behoeften.
Maar lokale overheden kunnen niet op alle uitdagingen een antwoord bieden. Daarom blijft een centrale overheid uiteraard noodzakelijk. Decentralisatie bepaalt dan ook de meest gepaste bevoegdheidsverdeling tussen de verschillende niveaus (centrale overheid, lokale besturen en instanties) en de manier waarop ze moeten samenwerken.
Het kader is in ieder land verschillend. Soms krijgen de lokale overheden de bevoegdheid én de financiële middelen om, binnen de grenzen van hun grondgebied, beslissingen te nemen en uit te voeren. Dat is devolutie en gaat meestal samen met politieke decentralisatie.
In andere gevallen gaat de centrale overheid mensen of organisaties afvaardigen naar het lokale niveau om, onder toezicht van de centrale overheid, beslissingen uit te voeren. Dat noemen we deconcentratie.
Decentralisatie en armoedevermindering
Door de dienstverlening van de overheid op lokaal niveau te organiseren, breng je de diensten dichter bij de bevolking. Dat vergemakkelijkt de toegang tot de dienstverlening. Het gaat dan zowel om administratieve diensten (bijvoorbeeld de burgerlijke stand), als om sociale en economische diensten (schoolbeheer, het bevorderen van lokale of regionale ontwikkeling).
Gedecentraliseerde overheidsdiensten kunnen beslissingen nemen die beter afgestemd zijn op de lokale context. Ze kunnen sneller en vlotter inspelen op lokale behoeften, wat soms ook kostenbesparend werkt omdat de mensen direct kunnen zien wat er met hun belastinggeld gebeurt.
Decentralisatie is dus een bijzonder instrument om de armoede te bestrijden en de millenniumdoelstellingen te halen. Wanneer de lokale besturen democratisch verkozen zijn, krijgt de bevolking ook een stem en de mogelijkheid om zich uit te drukken over haar eigen lot en ontwikkeling. Vanuit die democratische logica is decentralisatie een doel op zich én een middel voor de ontwikkeling van een land.
Uitdagingen
Decentraliseren betekent dus bevoegdheden herverdelen. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Vaak gaat er een moeilijke zoektocht naar evenwichtige machtsverhoudingen mee gepaard. Soms hebben de lokale overheden onvoldoende middelen om hun bevoegdheden uit te oefenen, soms hebben ze niet de nodige kennis en vaardigheden. In andere gevallen sluiten de plannen van de centrale overheid en die van de lokale overheid niet op elkaar aan. Soms is de directe link met armoedebestrijding eerder zwak.
Decentralisatie is een langzaam proces en vergt een engagement op lange termijn van alle betrokken overheden en hun partners.
Decentralisatie in de partnerlanden
Vele van de Belgische partnerlanden hebben het proces van gepaste bevoegdheidsverdeling voor elk niveau aangevat. De Belgische ontwikkelingssamenwerking steunt hen daarbij. BTC adviseert en begeleidt centrale en lokale overheden zodat zij in staat zijn hun taken beter en harmonieus in relatie tot de andere overheden uit te voeren. Verschillende aspecten komen daarbij aan bod: een coherent institutioneel kader uitwerken, de capaciteiten van actoren versterken, lokale ontwikkelingsplannen opmaken, de lokale fiscaliteit organiseren, investeringsbudgetten ter beschikking stellen…
Naast de steun aan de specifieke decentralisatieprocessen, moet BTC er in iedere interventie rekening mee houden. Ook programma’s in de gezondheidszorg, het onderwijs, de landbouw en de plattelandsontwikkeling werken vaak met lokale organisaties en besturen samen aan de versterking van hun capaciteiten.
Casestudy's
Rwanda: Armoede van onderuit bestrijden
Kabarame kon het niet geloven. Hij had altijd geloofd dat je lot al van bij je geboorte vastlag. ‘Je wordt arm geboren en arm ga je ook dood’ bleef een stemmetje hem toefluisteren. Omdat hij geen land bezat en geen opleiding had, werkte hij met zijn karretje als bagagedrager in het plaatselijke handelscentrum. Elke dag verdiende hij tussen 200 en 500 Rwandese frank (70 eurocent) afhankelijk van hoeveel geluk hij had.
Decentralisatie: vertrouwen is cruciaal
In Niger is sinds 2004 een staatshervorming aan de gang die deconcentratie en decentralisatie 1 verenigt. Vele buitenlandse donoren (Lux-Development, de Zwitserse ontwikkelingssamenwerking, de Wereldbank of de Europese Unie) dragen bij tot de globale resultaten die Niger op dat vlak boekt.
Decentralisering van het waterbeheer in de regio Gao
Het aantal drinkwaterputten in Gao (Mali) is ontoereikend om de behoeften van de bevolking te voldoen. Sinds begin 2000 is Mali aan een decentraliseringsproces begonnen. Het waterbeheer is een van de bevoegdheden die van de staat aan de gemeenten wordt overgedragen.
Hervorming van het overheidsapparaat in Congo
In 2003 start België een programma ter ondersteuning van de hervorming van het Congolese overheidsapparaat. Doel van het programma is het Afrikaanse land te voorzien van een administratie die in staat is de taken van openbare dienst op een efficiënte manier uit te voeren.
