Het Congolese woud, goed beheer en houthandel: FLEGT!
De landen van de Europese Unie blijven één van de voornaamste invoermarkten van tropisch hout. In 2007 bijvoorbeeld was 80% van het officieel uit de Democratische Republiek Congo (DRC) uitgevoerde hout voor deze markt bestemd. De Europese publieke opinies maken zich echter zorgen over de impact die hun consumptie van tropisch hout in de producerende landen heeft.
Om de illegale bosexploitatie tegen te gaan, kwam de Europese Commissie in mei 2003 met het actieplan FLEGT op de proppen om het goede beheer van de wouden te verbeteren en de legaliteit van de houtexploitatie in de producerende landen te versterken.
FLEGT wil de wetshandhaving in de bosbouw (Forest Law Enforcement) en het goed beheer (Governance) verbeteren door de houthandel (Trade) als hefboom te gebruiken. In het Nederlands betekent FLEGT dus wetshandhaving, governance en handel in de bosbouw, maar om het gemakkelijk te houden, wordt het Engelse acroniem gebruikt.
FLEGT gaat in de eerste plaats om het onderhandelen en sluiten van zogenaamde vrijwillige partnerschapsovereenkomsten (VPO’s) tussen de producerende landen en de EU. Het doel van dergelijke partnerschapovereenkomst is een gemeenschappelijk systeem in te voeren dat de legaliteit van het hout moet controleren. Dit systeem garandeert dat al het hout dat uit het producerende land/ondertekenaar uitgevoerd wordt naar de Europese markten werkelijk legaal is en dus ook bijdraagt tot armoedevermindering en milieubescherming.
Hoe kan men weten of het al dan niet om legaal hout gaat?
Eerst en vooral moet er een onderscheid gemaakt worden tussen legaliteit op papier (certificaten, vergunningen… waarin staat dat dit of dat legale aspect nagetrokken werd) en legaliteit op het terrein (of wat in de documenten staat overeenstemt met de werkelijkheid). Dat is niet vanzelfsprekend!
Dit is een wel gekend probleem in de DRC. Neem bijvoorbeeld de opschriften “dit perceel staat niet te koop” op muren en hekken van talloze eigendommen in Kinshasa. Die staan er omdat er frauduleuze officiële documenten circuleren die het tegenovergestelde beweren, waardoor een eventuele koper een goed zou kunnen kopen dat eigenlijk niet te koop staat. Het geschreven woord volstaat niet, vooral in een land waar de Rechtstaat zich nog aan het herstellen is. Er moet ook op het terrein gecontroleerd worden of dit wel overeenstemt met de werkelijkheid.
In de sector van bosexploitatie is het niet omdat een vlot boomstammen of een perceel zaaghout dat te koop wordt aangeboden in Kinshasa voorzien is van de nodige documenten waarop staat dat ze afkomstig zijn uit geautoriseerde zones, dat de exploitatiediameters en de volumes per boomsoort nageleefd werden, en dat de plaatselijke bevolking akkoord ging met de exploitatie, dat dit ook werkelijk zo is op het terrein. In de sector van ambachtelijke houtexploitatie is er zelfs veel kans dat dit niet het geval is…
Daarom legt het actieplan FLEGT zoveel nadruk op het creëren van een controlesysteem voor de legaliteit. In het kader van de partnerschapsovereenkomsten bepaalt een participatief proces de legaliteitselementen die absoluut op het terrein gecontroleerd moeten worden (legaliteitsrooster), evenals de procedures volgens dewelke deze controle uitgevoerd moet worden (controlesysteem).
Hoe kan de DRC aansluiten bij het FLEGT-proces?
FLEGT is niet gewoon een intentieverklaring waar een land zich bij aansluit om “goed te doen” op diplomatisch vlak, het is een echt engagement. Het eindresultaat is immers een bindende handelsovereenkomst tussen het producerende land en de Europese Unie. De vraag om onderhandelingen te beginnen, is een keuze van het producerende land dat zelf overtuigd moet zijn van de noodzaak om het goed beheer te verbeteren en de legaliteit van zijn bosbouwsector te versterken. Eenmaal de partnerschapsovereenkomst tussen de DRC en de EU ondertekend is, kan hout zonder FLEGT-vergunning onmogelijk nog op de Europese markt terechtkomen.
De Congolese overheid is gemotiveerd en heeft al in februari 2008 interesse laten blijken voor het FLEGT-actieplan. Via het Belgisch-Congolese expertisefonds stelde de Belgische ontwikkelingssamenwerking een expert ter beschikking van het Congolese ministerie voor milieu om zo veel mogelijk stakeholders te informeren over de inzet en de werking van het actieplan. Als het immers de bedoeling is dat de actoren uit de bosbouwsector zich een proces ter verbetering van het bosbeheer op verantwoordelijke wijze eigen maken, is het van essentieel belang dat hun vertegenwoordigers zo snel mogelijk bij de denkoefening betrokken worden.
In februari 2010 vroeg de Congolese regering, vanuit de overtuiging dat het FLEGT-actieplan de werking van de bosexploitatiesector efficiënt kan ondersteunen, de Europese Commissie om onderhandelingen op te starten om een partnerschapsovereenkomst af te sluiten. Deze zouden in de komende maanden moeten opgestart worden.
Welke voordelen kan de DRC halen uit de aansluiting bij het FLEGT-actieplan?
Indien het wettelijk en regelgevend kader inzake bosexploitatie gerespecteerd wordt, zullen de rechten van de lokale gemeenschappen ook gerespecteerd worden en zal dit leiden tot een vermindering van de armoede in bosgebieden. Het is dus eerst en vooral de bevolking die in de geëxploiteerde gebieden leeft die van het actieplan moet profiteren. Maar we mogen ook de bosexploitanten niet vergeten die hun uitvoermarkten verder zullen kunnen uitbouwen omdat hun hout als legaal erkend wordt en de Congolese staat die zijn fiscale inkomsten zal kunnen verhogen omdat de industriële en ambachtelijke exploitanten hun belastingen betalen.
Een ander, niet te onderschatten voordeel van FLEGT is het sterke signaal dat de DRC hiermee naar de buitenwereld stuurt. De internationale bezorgdheid over klimaatveranderingen geeft goed beheerde tropische wouden een nieuwe toegevoegde waarde. Dit zou zich binnenkort concreet kunnen vertalen in een nieuwe soort financiële transfers van Noord naar Zuid waarbij betaald wordt voor de bijkomende koolstofopslag in deze wouden (REDD-betalingen). In dat opzicht is de onderhandeling van een vrijwillige partnerschapsovereenkomst voor de DRC ongetwijfeld een internationale troef.
Emmanuel Heuse
BTC Congo - Mei 2010
